Opname van het programma voor het stimuleren van ludodiversiteit, ontwikkeld door het Sportimonium, in het “Register van Goede Praktijken en Programma’s” van de Unesco-Conventie 2003 (Art. 18)

Het intergouvernementeel comité van de UNESCO-conventie over het immaterieel cultureel erfgoed is deze week bijeen in Bali, Indonesië. Dat comité komt jaarlijks samen en neemt dan een aantal beslissingen in uitvoering van de UNESCO-conventie uit 2003 voor het borgen van het immaterieel cultureel erfgoed.

UNESCO wil dat de landen die deze conventie onderschrijven een beleid ontwikkelen voor het immaterieel cultureel erfgoed. Immaterieel cultureel erfgoed zijn tradities, gewoontes, stoeten en processies maar ook kennis over de natuur, of over hoe je dingen kan maken. Voorbeelden van immaterieel erfgoed in Vlaanderen zijn:

de heilige bloedprocessie
de jaarmarkt van Sint-Lievens-Houtem
de Valkerij
de Vlaamse Gebarentaal
het krulbollen
...

Het gaat telkens om een gewoonte of een gebruik dat reeds verschillende generaties is doorgegeven.

België was één van eerste landen die, voor de Franse Gemeenschap, de Vlaamse Gemeenschap en de Duitstalige Gemeenschap, de conventie onderschreven. De Vlaamse Gemeenschap startte in 2008 met het opstellen van een inventaris Vlaanderen voor Immaterieel Cultureel Erfgoed. Minister Schauvliege maakte de beleidsvisie voor het ondersteunen van het immaterieel cultureel erfgoed in Vlaanderen eind 2010 bekend. De focus van het beleid ligt op het begeleiden van gemeenschappen en groepen (=de beoefenaars van het immaterieel cultureel erfgoed) om de erfgoedwaarden van hun traditie te herkennen en op het begeleiden in het actief in zetten op het doorgeven van deze tradities en de erfgoedwaarden ervan.

Ondertussen staan 26 elementen op de Inventaris Vlaanderen. Kunsten en Erfgoed beheerd deze Inventaris en legt de dossiers voor aan de minister voor een beslissing.
De Vlaamse Gemeenschap stapte ook onmiddellijk mee in de internationale instrumenten en diende nominaties in voor de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. Ondertussen staan 6 elementen uit Vlaanderen op deze internationale Representatieve Lijst.

Immaterieel cultureel erfgoed kan echter ook bedreigd zijn, of het blijven bestaan gaat niet vanzelf. Er moeten borgingsmaatregelen worden genomen. Het is in feite daarover dat de UNESCO-conventie gaat: over goede voorbeelden voor het borgen van het immaterieel cultureel erfgoed. De conventie (artikel 18) roept om deze in de kijker te plaatsen een “register van goede praktijken programma’s voor het borgen van immaterieel cultureel erfgoed” in het leven. Ook daarvoor kunnen lidstaten dossiers indienen. De Vlaamse Gemeenschap heeft het project van het Sportimonium over ludodiversiteit (~of de diversiteit in het spelen) ingediend voor opname in dat register.

UNESCO heeft vandaag in Bali het project met felicitaties van het intergouvernementeel comité in dat register opgenomen. Dat register is vele malen kleiner dan de Representatieve Lijst: er staan nog maar 3 projecten op. In Bali liggen 12 dergelijke dossiers voor. Slechts 5 ervan hebben een positief advies gekregen van het Intergouvernementeel comité. Het project van het Sportimonium is daarin uitzonderlijk want het enige dat felicitaties krijgt in het juryrapport: “the comité congratulates the responsible organizations for this exemplary way of adapting intangible cultural heritage tot contemporary settings.” Kunsten en Erfgoed heeft, samen met FARO, het sportimonium begeleid in het opstellen van dit dossier.

Het Sportimonium zet reeds gedurende 40 jaar haar schouders onder dit project. De opname in het register spreekt duidelijk een waardering uit voor deze jarenlange volgehouden inspanning. De opname bewijst ook dat immaterieel cultureel erfgoed borgen niet van vandaag op morgen kan maar dat daarvoor tijd nodig is en dat het inspanningen kost. Het is onder andere omwille van dit project dat het Sportimonium een werkingssubsidie krijgt als museum. Het museum speelt een belangrijke rol in het borgen van het immaterieel cultureel erfgoed van de sport en van de traditionele sporten daarbinnen.

Het project rond ludodiversiteit gaat over het borgen van traditionele sporten en spelen in Vlaanderen. Met ludodiversiteit wordt de brede diversiteit aan spelen, sporten, lichaamsoefeningen, dansen en acrobatieën bedoeld. De vzw Sportimonium heeft samen met heel veel clubs en verenigingen initiatieven ondernomen om dit erfgoed van sport en spel in Vlaanderen te borgen. Het Sportimonium spendeert in het project bijzondere aandacht aan 23 soorten traditionele spelen, waaronder schietspelen, bol spelen, werpspelen en balspelen.

De borgingsacties van het Sportimonium omvatten steun aan expertisecentra en aan koepelorganisaties, publicaties, festivals, demonstraties, uitwisseling van expertise, promotieactiviteiten, een uitleendienst van traditionele spelen en een volksspelentuin. De basis van het programma is documentatie en onderzoek. Het Sportimonium beperkte zich bij het documenteren niet alleen tot Vlaanderen maar verzamelde informatie over traditionele sporten en spelen van over de hele wereld. De informatie kan geraadpleegd worden in het documentatiecentrum van het Sportimonium in Hofstade-Zemst. Een andere belangrijke borgingsstrategie is de bewustmaking van de spelers over de culturele betekenis van hun immaterieel cultureel erfgoed. Bijzondere aandacht wordt besteed aan het aantrekken van nieuwe leden, met bijzondere aandacht voor jongeren en vrouwen.

Het borgingsmodel van Sportimonium kan elders worden toegepast en is daarom een voorbeeldpraktijk. Een van de voordelen van het programma is dat het in modules is ontworpen, onderverdeeld in verschillende fasen die naargelang van de lokale, regionale, nationale en internationale omstandigheden kunnen gerealiseerd worden.

Door de opname van dit project in het register van voorbeeldpraktijken engageren de Vlaamse Gemeenschap en het Sportimonium zich om de kennis over dit project te verspreiden en ook andere landen of buitenlandse organisaties te ondersteunen in het toepassen van deze methodiek in het eigen land of op het eigen immaterieel cultureel erfgoed van sport en spel.